Letni sezon w pełni, więc zapewne już w najbliższym czasie rozpoczną się żniwa. Choć w Polsce do najczęściej hodowanych traw należą: pszenica, żyto, jęczmień czy owies, to przecież na całym świecie rośnie około 40 gatunków zbóż, a według danych FAO (Food and Agriculture Organisation) w 2013 r. globalna produkcja tego surowca osiągnęła rekordowy poziom 2521 mln ton. W ramach zdobywania nowej wiedzy, myślę, że warto zaznajomić się z nieco egzotycznymi „kuzynami” naszej rodzimej pszenicy 🙂
Podstawa to nasionko
W celach konsumpcyjnych wykorzystujemy ziarniaki zbóż, czyli po prostu nasiona tych roślin. Biorąc pod uwagę skład chemiczny, znajdziemy w nich oprócz dużej ilości węglowodanów (najczęściej skrobii, gdyż stanowi ona główny materiał zapasowy), także białko. Należy jednak pamiętać o niepełnowartościowości tego składnika pokarmowego, a to ze względu na całkowity lub częściowy brak aminokwasu egzogennego (musimy dostarczać go wraz z pożywieniem, ponieważ nie jesteśmy w stanie go sami zsyntezować) – lizyny. By zniweczyć ewentualny niedobór, powinniśmy uzupełniać dietę w roślin strączkowe, posiadające znaczną zawartość powyższego aminokwasu.
Zwycięzca jest tylko jeden
Ryż jest pożywieniem ponad połowy ludności świata. To dominujące źródło energii w diecie dla 17 krajów w Azji i na Pacyfiku, 9 krajach w Ameryce Północnej i Południowej oraz 8 krajów w Afryce. Ponadto ryż stanowi 20% światowych dostaw energii w diecie, podczas gdy pszenica dostarcza 19% a kukurydzy tylko 5%. Choć utarło się, że najzdrowszym gatunkiem jest ryż brązowy, to największa porcja prozdrowotnych witamin i minerałów znajduje się w łupinkach, które w procesie oczyszczania są usuwane, a później stanowią składnik tzw. otrębów.
Jeśli mowa jest o korzyściach zdrowotnych, w Japonii udało się wyhodować ryż o czerwonym lub fioletowym zabarwieniu, posiadający dużą zawartość antocyjanów i flawonoidów o wymiernych właściwościach dla zdrowia ludzkiego.
Innym zbożem, będącym domeną Stanów Zjednoczonych, jest kukurydza. To z niej powstają popcorn, płatki śniadaniowe czy meksykańska tortilla, ponieważ jest ona głównym źródłem skrobii (mąki kukurydzianej) i glutenu. Ponadto ten złożony węglowodan może być przetwarzany enzymatycznie w celu wytworzenia syropów, w szczególności o wysokim nasyceniu cukrem fruktozą, natomiast poprzez fermentację oraz późniejszą destylację produkuje się alkohol zbożowy będący podstawą bourbonu.
Ciekawostką będzie zapewne fakt, że słupki (inaczej znamiona) z kwiatów żeńskich są wykorzystywane w ziołolecznictwie ze względu na swoje właściwości moczopędne.
Sorgo, proso i fonio, czyli witamy w Afryce
Uboga ludność tego kontynentu upodobała sobie hodowlę zbóż odpornych na uciążliwe susze i upały. I choć w produkcji światowej stanowi to nikły procent, to jednak często takie rodzaje traw są głównym źródło pożywienia w tej części globu. Podobnie jak wspomniane wcześniej ryż czy kukurydza są bogate w węglowodany, a poprzez słabą obróbkę przemysłową, zachowują pełnię właściwości witaminowych i mineralnych tak potrzebnych w diecie zwłaszcza Afrykańczyków.
Co ważne, stanowią również pokarm dla zwierząt hodowlanych, a ich pozostałości – źdźbła – są wykorzystywane do produkcji mioteł, szczotek , jako opał , materiał budowlany czy surowiec do produkcji płotów.
Zadziwiające właściwości wykazuje inny rodzaj zboża tzw. Miłka abisyńska, zwana teffem, zaspokajająca aż 2/3 zapotrzebowania żywieniowego w Etiopii! Zawiera nie tylko wysoką zawartość wapnia oraz innym minerałów m.in. fosforu, magnezu, żelaza, miedzi czy cynku, ale w porównaniu do innych roślin swojego gatunku zawiera również lizynę, wspomniany już w artykule aminokwas.
Ginący gatunek
Orkisz 400g Bio Planet
Pszenica orkisz już w czasach starożytnych była przysmakiem gladiatorów oraz zawodników igrzysk, przygotowywujących się do walki. Jednak w obecnych czasach, plony otrzymywane z uprawy wciąż maleją. A szkoda, bo ziarno orkiszu zawiera więcej białka (13–17 proc.) niż owoc pszenicy zwyczajnej. Jest od niego także bogatszy w lepiej przyswajalny gluten. Ponadto zawiera więcej cynku, miedzi i selenu oraz witamin A i E, a dominującym kwasem tłuszczowym jest wartościowy dla zdrowia wielonienasycony kwas linolenowy.