Jest gruczołem wydzielniczym o dość niewielkich rozmiarach, położonym u podstawy szyi, po obu stronach tchawicy. Ze względu na to, że jest zbudowany z dwóch płatków połączonych przewężeniem, wielu osobom taki kształt kojarzy się z motylkiem. Tyle, że ludzki „owad” potrafi płatać niezłe figle. Poznajcie… tarczycę.
„Szefowa i podwładna”
Czynność tarczycy reguluje przysadka – mały gruczoł umiejscowiony w mózgu. Składa się z trzech płatów: przedniego, środkowego i tylnego, natomiast w kontekście naszego artykułu, interesuje nas działalność przedniej części . To właśnie tam przysadka wytwarza m.in. hormon stymulujący tarczycę do pracy, czyli tyreotropinę, w skrócie TSH. Wzrost stężenie TSH w płynach ustrojowych stanowi dla tarczycy sygnał do wychwytywania z krwi związków jodowych lub uwolnienia zmagazynowanego w samym gruczole jodu i ostatecznie do wytworzenia hormonów: tyroksyny( T4) i trójjodotyroniny (T3) – liczby przy literce T oznaczają ile atomów jodu wiąże dany hormon.
Dlaczego chorujemy?
Wydawać by się mogło, że w obecnych czasach, kiedy ustanowiono nakaz dotyczący obowiązku wzbogacania soli kuchennej związkami jodu, czyli tzw. sól jodowana oraz możliwości konsumpcji różnego rodzaju ryb morskich, problemy z tarczycą powinny stanowić nikły odsetek zachorowań. Rzeczywistość jednak jest zupełnie inna; coraz więcej Polaków cierpi na zaburzenia tego gruczołu, a potwierdzeniem są często odbiegające od norm wyniki badań hormonów tarczycowych.
W zasadzie rozróżnia się dwa rodzaje zaburzeń: związane z nadczynnością oraz z niedoczynnością tarczycy.
W przypadku nadczynności często mamy do czynienia z chorobą Gravesa- Basedowa, która należy do tzw. chorób autoimmunologicznych; mianowicie dochodzi w tym przypadku do autoagresji ze strony własnego systemu odpornościowego, który zaczyna wytwarzać przeciwciała niszczące komórki tarczycy.
W odpowiedzi następuje nadmierna stymulacja innych komórek do wytwarzania hormonów tarczycowych, które z kolei znacząco przyspieszają metabolizm. Objawami choroby Gravesa- Basedowa są przede wszystkim: utrata masy ciała (przy wzmożonym apetycie), nerwowość, bezsenność, zmęczenie, osłabienie mięśni (astenia), kołatanie serca, drżenie rąk, nadmierna potliwość, ciągłe uczucie gorąca.
Aby zapobiec ewentualnym napadom hipochondrycznym:), należy wspomnieć o ewidentnej cesze chorych – mianowicie znacznemu wytrzeszczowi oczu, w wyniku przerostu tkanek w przestrzeni pozagałkowej.
Zupełnie odmienną etiologię posiada niedoczynność tarczycy. Stan chorobowy może być spowodowany niedoborem jodu w pożywieniu, niedomaganiem przysadki mózgowej lub stanem wywołanym leczeniem nadczynności. W skrajnej postaci tej choroby dochodzi do rozwoju obrzęku śluzowatego zwanego wolem ( charakterystycznego, szerokiego zgrubienia na szyi). Jego pojawienie się świadczy o powiększeniu tarczycy wskutek niedoboru jodu.
Uboga zawartość tego mikroelementu w diecie jest szczególnie niebezpieczna u dzieci, ponieważ może powodować rozwój kretynizmu, czyli ciężkiego upośledzenia umysłowego oraz towarzyszącym mu zaburzeniom wzrostu. W przypadku dorosłych mamy do czynienia ze wzrostem masy ciała, sennością, zmęczeniem i zaparciami. Nierzadko zmienia się osobowość, występuje utrata pamięci i inne zaburzenia intelektu, a nawet stany otępienia!
Gdzie szukać przyczyn?
Czynnikami stymulującymi powstawanie chorób tarczycy są przede wszystkim niekorzystne zmiany w otoczeniu naturalnym oraz nieprawidłowy styl życia. Coraz znaczące zanieczyszczenie środowiska przez szkodliwe związki chemiczne oraz czynniki natury społecznej: długotrwały stres, stany nerwicowe, narażenia zawodowe, szczególnie w kontaktach z napromieniowaniem, znacząco przyczyniają się do podwyższenia ryzyka zachorowania.
W dodatku statystyki nie pozostawiają złudzeń: 20-30% Polaków ma problemy z tarczycą, w tym druzgocąca jest przewaga kobiet; na jednego chorującego Pana przypada pięć Pań. Tak duże ryzyko wiąże się przede wszystkim z wahaniami żeńskich hormonów płciowych w okresie ciąży lub menopauzy czy w przypadku przyjmowania doustnej antykoncepcji.
Należy także zwrócić uwagę na produkty żywnościowe, które spożywamy na co dzień. Specjaliści zalecają ograniczenie pokarmów mogących stymulować wzrost wola tj. soi, orzeszków ziemnych czy gorczycy. Prym jednak wiedzie soja, która nie dość, że zawiera substancje mogące zaburzać metabolizm jodu przez tarczycę, to również jest dodatkowym źródłem fitoestrogenów – żeńskich hormonów płciowych, często przyczyniających się do problemów z gospodarką endokrynną organizmu kobiet.
Kolejnym winowajcą może być zawarty w wielu produktach spożywczych, gluten. Ze względu na wydłużony proces trawienia tego związku, może on powodować trudności w usuwaniu zbędnych produktów przemiany materii. Istnieją badania naukowe bezpośrednio łączące autoimmunologiczne choroby tarczycy z wrażliwością na gluten i nietolerancją tego związku.